Do tej pory odpajałem cielęta mlekiem pełnym, ale nie jestem zadowolony z wyników odchowu. Dlatego chcę przejść na preparat mlekozastępczy. Na co muszę zwrócić uwagę przy jego wyborze, aby uzyskać wysokie dobowe przyrosty? Jaką stosować koncentrację proszku i jaką ilość pójła podawać zwierzętom?
Marcin Stasiak, Dyrektor sprzedaży Polmass S.A.:
Decydując się na zakup preparatu mlekozastępczego (PMZ), hodowca powinien dokładnie przyjrzeć się etykiecie produktu. W składzie PMZ powinny znajdować się przede wszystkim komponenty mleczne, takie jak sproszkowane serwatki (serwatka słodka, koncentrat białka serwatkowego) oraz odtłuszczone mleko w proszku. Tylko takie składniki w preparacie pozwalają na uzyskanie dużych przyrostów masy ciała cieląt. Należy unikać zakupu preparatów, które zawierają w składzie duży udział komponentów roślinnych, takich jak koncentrat białka sojowego, skrobia pszenna, a także różnego rodzaju komponenty mleczne mniej znanego pochodzenia. Użyte surowce mleczne powinny być przebadane pod katem uszkodzenia termicznego, aby w pełni były wykorzystane przez cielęta. Warto zapytać producenta, czy takie badania surowców wykonuje. Warto też nadmienić, że można spokojnie zastąpić białko kazeinowe w preparacie mlekozastępczym dla cieląt, pochodzące z mleka odtłuszczonego w proszku, białkiem serwatkowym bez pogorszenia strawności składników pokarmowych i osiąganych efektów odchowu zwierząt.
Podobnie tłuszcz w PMZ powinien być tłuszczem najwyższej jakości. Jego źródłem powinny być olej palmowy i kokosowy. Są to tłuszcze roślinne charakteryzujące się wysoką strawnością i wykorzystaniem przez zwierzęta. Optymalny stosunek oleju palmowego do kokosowego powinien wynosić 60:40, co pozwala na uzyskanie profilu kwasów tłuszczowych w preparacie zbliżonego do profilu w mleku krowim.
Zawartość białka w wysokiej jakości PMZ powinna kształtować się na poziomie od 22 do 24%. Należy również zwrócić uwagę na poziom aminokwasów, który powinien wynosić dla lizyny 2,3% i metioniny 0,7%. Poziom tłuszczu w dobrym PMZ powinien wynosić od 20 % do nawet 26%. Z kolei ilość włókna w PMZ świadczy o zastosowaniu surowców roślinnych i innych „wypełniaczy”. W dobrej jakości PMZ nie powinno być go w ogóle. Podobnie koncentracja popiołu surowego w PMZ nie powinna być wysoka i optymalnie nie powinna przekraczać 6-8%. Jego duża koncentracja może sugerować wykorzystanie przez producenta PMZ gorszej jakości składników mlecznych i mineralno – witaminowych. Składniki mineralne oraz witaminy i aminokwasy powinny być bilansowane według najnowszych norm, jak np. NASEM 2021.
Ważna jest wartość energetyczna i ilość laktozy w takim PMZ. Powinna ona wynosić co najmniej 18,5 EM MJ i laktozy na poziomie 40-42 %. Laktoza odgrywa poważną rolę w osmoralności PMZ. Zbyt duży udział laktozy w wielkim skrócie może doprowadzić do biegunek jaki do fermentacji w jelicie grubym i wywołać wzdęcia.
Zawartość suchej masy w przygotowanym pójle powinna wynosić min. 12,5% (tyle wynosi w mleku pełnym). Ponieważ proszek PMZ zawiera ok. 95% suchej masy, to aby przygotowane pójło zawierało wspomniane 12,5% suchej masy, koncentracja proszku powinna wynosić około 130 g w 1 l. Jednak aby cielęta uzyskiwały dużo lepsze przyrosty masy ciała, w praktyce podaje się im w 1 l pójła od 150 do 180 g proszku. Z bardziej skoncentrowanym pójłem cielęta pobierają więcej niezbędnych składników pokarmowych, a tym samym szybciej rosną.
Co do ilości podawanej cielętom paszy płynnej, to zaleca się stopniowe zwiększanie dawki pójła w pierwszych dniach życia, dochodząc do 6- 8 litrów dziennie w 14 dniu po urodzeniu. Jeśli w pójle znajduje się 150 g proszku w 1 l, przekłada się to na pobranie proszku wynoszące 900-1200 g/dzień. Preparat w takiej ilości powinien być skarmiany do około 14 dni przed planowanym odsadzeniem (około 60-70 dzień życia), a następnie jego ilość powinna być zmniejszana o połowę w celu stymulacji pobrania paszy starterowej przez cielęta.
Podsumowując, wybór dobrej jakości preparatu mlekozastępczego wymaga weryfikacji jego składu surowcowego i chemicznego. W celu uzyskania dużych przyrostów masy ciała cieląt niezbędne jest także ustalenie odpowiedniej dawki preparatu oraz koncentracji proszku w 1 l pójła.
Artykuł ukazał się w Hoduj z głową (lipiec-sierpień 2025, nr 4)